تعداد بازديد :  
تاريخ : پنجشنبه ۱۳٩٠/٩/۳

در آنچه در پی می آید تلاش می کنم به صورت خلاصه نشان دهم که چرا ایران باید از ان پی تی خارج شود و چگونه این مهم امکان پذیر است.
 
یک - پیمانهای بین المللی، هم عضویت و هم ادامه عضویت در آنها مثل معامله پایاپای هستند: کالایی می دهیم و کالایی می گیریم. ادامه عضویت در پیمانی که به ما نفی نمی رساند منطقی نیست. این نکته بسیار حائز اهمیت است که نفع در اینجا می تواند بسیار وسیع تعریف شود. مثلا ممکن است گفته شود که نفع ما از ادامه عضویت در ان پی تی اثبات این است که ایران بر سر پیمانش می ایستد و حتی در شرایط دشوار قابل اطمینان است. در واقع شهرت یکی از دلایل اصلی بازیگران عرصه بین المللی برای احترام به پیمانهایشان است.
 



لازم است ببینیم که دلایل اصلی ایران برای عضویت در ان پی تی چه بوده است. آنچه مفاد این پیمان به نظر می رسد است دو ماده است: جلوگیری از تسلیحات هسته ای و دریافت های کمک های علمی و فنی.شکست پیمان در مورد اول با نظر به موارد دستیابی به تسحیلات روشن است: کره جنوبی، هند،پاکستان،آفریقای جنوبی زمان آپارتاید و البته اسرائیل.در مورد دوم هم تقریبا ایران هیچ نفعی نبرده است. علاوه بر این یکی از حرکت های کلیدی ان پی تی حرکت به سمت خلع سلاح بوده که تقریبا هیچ گامی در این راه برداشته نشده است.
 
دو- در حال حاضرو با در نظر گرفتن رفتار طرف های غربی و به خصوص امریکا در سال های گذشته، تنها دلیل ایران برای عضویت در ان پی تی، نشان دادن نیت صلح طلبانه اش است. مادام که بازرسان آژانس اتمی در خاک ایران حضور دارند هرچقدر به ایران فشار وارد شود، همه به خصوص دوستان ایران می دانند که این فشارها سیاسی است، اما با رفتارهای علنا خصمانه آژانس به ویژه در ماههای اخیر، ادامه همکاری ایران با آژانس و ادامه عضویت در ان پی تی چیزی برای دعوت از طرف مقابل برای اعمال زور نیست. شهرتی که ایران به سبب ادامه عضویت در ان پی تی برای خود به دست می آورد شهرت رشک آوری نیست: شریکی را فرض کنید که هیچ سهمی از شراکتش نمی برد و هرروز هم آماج ناسزا و تمسخر و تحقیر شریکش است ولی به خود می بالد که هنوز از شریکش کتک نخورده است. آیا این فرد می تواند ادعا کند که به دلیل شهرتش به عنوان یک شریک قابل اعتماد شراکت با شریک زورگو را به هم نمی زند؟
 
سه- اگر ایران عضویت خود را در ان پی تی لغو کند چه می شود؟پیش از این تنها مورد لغو عضویت از ان پی تی توسط کره شمالی انجام شده است.یقینا ایران نمی خواهد خود را همقطار کره شمالی ببیند.کره شمالی واقعا عضویت خود را لغو کرد به این دلیل مصمم بود که به سلاح اتمی دست یابد.این دقیقا همان پیغامی است که ایران با لغو عضویت در ان پی تی، ارسال می کند، مگر اینکه چاره ای اندیشیده شود.
 
چهار- آنچه برای ایران مهم است این است که دوستان و به خصوص کشورهای عضو جنبش عدم تعهد به چه می اندیشند.به عبارتی دیگر ایران نباید مطلقا امیدی به تغییر موضع آمریکا و ازنابش داشته باشد چون اینها تجاهل پیشه کرده اند و تجاهل درمان ندارد.بنابراین باید راه حل ایران متمرکز بر این باشد که چگونه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد را قانع کند.راه حل در خود سوال نهفته است: باید ایران رفته رفته برای حضور بازرسان دوست در خاک خود ظرفیت سازی کند.در مرحله اول می تواند دعوت از یک مجموعه بازرسان مثلا برزیلی،هندی و حتی عرب که دوشادوش بازرسان آژانس به فعالیت می پردازند. مرحله دوم می تواند تاسیس یک سازمان بین المللی فرامنطقه ای برای نظارت بر فعالیت های صلح آمیز هسته ای باشد...
 
مهم این است که حتی احتمال نیاز به خروج از آژانس حتی در اینده ای نزدیک کافی است ایران را وادار به شروع این روند بکند.تصور بکنید که اگر همین امروز یک انتخاب دیگر برای ایران در کنار آژانس وجود داشت: آیا باز هم چنین رفتارهایی را از جناب امانو شاهد بودیم؟
 
پنج- خروج ناگهانی از ان پی تی،حتی اگر جایگزین مناسبی برای نظارت آژانس وجود داشته باشد، بهترین رفتار ممکن برای ایران نیست، به دلیل اینکه درهای مذاکره را می بندد.بهتر از خروج ناگهانی این است که ایران تقاضایی را مطرح کند (یا خط قرمز جدیدی را ترسیم کند) و تنها در صورتی که خواسته اش برآورده نشد یا اژانس از خط قرمزش گذر کرد از ان پی تی خارج شود.نکته کلیدی که می تواند برگ برنده ای در دست ایران باشد تهدید باور پذیر به خروج از ان پی تی است.در بدترین حالت ایران مجبور به خروج می شود.
 
پیش از این بارها مسئولین ایرانی تهدید به خروج از ان پی تی مطرح کرده اند.این تهدید ها،حتی اگر گوینده ی انها با صدق بیانشان کرده باشد، از دید بازیگران بین المللی بلوف هستند.چگونه می توان تهدید به خروج را باور پذیر کرد؟
به دو طریق عمده می توان علامت های باور پذیر فرستاد.راه اول دست بستن است، یعنی خارج کردن یک امر از قلمرو اختیار یک مسئول. مثال بارز این نحوه موشک علامت های خودکار در فیلم دکتر استرنجلاو است: اگر شوروی مورد حمله اتمی قرار بگیرد، این ماشین به طور اتوماتیک تمام زمین را نابود خواهد کرد.لابیهای آمریکا از این اهرم مکررا استفاده می کنند: کنگره آمریکا تصویب می کند که اگر فلان شد دولت باید بهمان کند هر چند به ضرر دولت آمریکا باشد(مثلا دولت آمریکا نمی خواست رابطه اش را با یونسکو قطع کند).راه دوم پرداخت هزینه ی سوخت است.به عبارت دیگر اگر یک تهدید قابل باور نیست به دلیل اینکه برای تهدید کننده هزینه بر است، تهدید کننده می تواند این هزینه را پیشاپیش بپردازد.
به نظر می آید مجموعه ای متشکل از دو عنصر فوق الذکر می تواند تهدید ایران به خروج از اژانس را باورپذیر کند.
اولا لازم است مجلس طرحی الزام آور را تصویب کند: مثلا اگر آژانس گزارش اخیرش را ظرف شش ماه پس نگرفت،جمهوری اسلامی موظف است از ان پی تی خارج شود.ثانیا لازم است حداقل بخش مهمی از هزینه خروج از ان پی تی پیشاپیش پرداخت شود.مثلا به صورت آغاز مقدمات تاسیس یک سیستم نظارتی رقیب آژانس.
 
شش- پایان سخن اینکه در پس زمینه ی آنچه که ذکر شد یک واقعیت بسیار مهم جریان دارد: ان پی تی مانند مریضی در حال احتضار است.از ده سال پیش تلاش های بسیاری شده است که این پیمان احیا شود ولی تقریبا هیچ توفیقی در کار نبوده است. گزارش اخیر آژانس تنها یکی از میخ هایی است که در سال های گذشته بر تابوت این پیمان کوبیده شده است. میخ بزرگ قبلی قرارداد هسته ای آمریکا با هند در سال ۱۳۸۷ بود.در هر حال، خروج از ان پی تی خروج از پیمانی است که تقریبا در تمام عهد ها و آرمانهایش شکست داشته است.
 
اگر خروج ایران از ان پی تی، نوید بخش یک جایگزین عادلانه تر باشد، بیش از نیمی از جهان این خروج را به فال نیک خواهند گرفت.

*دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه میشیگان


برچسب‌ها:


ارسال توسط محمد توکل